Dowiedz się, czym różni się umowa o pracę od najczęściej spotykanych umów cywilnoprawnych. W związku z poszerzeniem uprawnień PIP, zatrudniający muszą właściwie dobrać podstawę współpracy i nie zastępować umowy o pracę inną umową, kiedy przepisy tego zabraniają.
UMOWA O PRACĘ
Zatrudnienie na zasadach umowy o pracę jest uregulowane przepisami Kodeksu pracy (K.p.).
Zgodnie z art. 22 § 1 K.p., przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.
Zatrudnienie w powyższych warunkach jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy. O rodzaju umowy nie decyduje więc jej nazwa, lecz to, jak praca jest wykonywana w praktyce. Jeśli praca jest wykonywana jak praca pracownika, powinna być zawarta umowa o pracę. Umowa nazwana „zleceniem” może być w rzeczywistości stosunkiem pracy, gdy sposób wykonywania obowiązków odpowiada warunkom z art. 22 § 1 K.p.
Cechy typowe dla stosunku pracy:
- praca jest wykonywana osobiście przez danego pracownika;
- praca jest odpłatna; pracownik co do zasady otrzymuje wynagrodzenie za gotowość i wykonywanie pracy;
- pracodawca organizuje pracę i ponosi podstawowe ryzyko jej wykonywania (organizacyjne, gospodarcze i osobowe);
- praca jest wykonywana pod kierownictwem pracodawcy – pracownik wykonuje polecenia dotyczące pracy, jeśli są zgodne z prawem i umową; codzienne podporządkowanie organizacyjne jest najważniejszym wyróżnikiem umowy o pracę – pracownik jest częścią organizacji zakładu, a pracodawca odpowiada za proces pracy, ustala godziny pracy, przydziela zadania do wykonania, wydaje polecenia dotyczące pracy i sposobu jej wykonania oraz kontroluje jej wykonywanie;
- miejsce i czas pracy są wyznaczane przez pracodawcę albo wynikają z przyjętej u pracodawcy organizacji pracy (stały grafik);
- brak samodzielności pracownika, pracownik nie działa wobec pracodawcy jak niezależny przedsiębiorca.
Zgodnie z art. 22 § 1² K.p., nie jest dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu wskazanych warunków wykonywania pracy.
Pracownik korzysta z ochrony przewidzianej w Kodeksie pracy i uprawnień pracowniczych, których nie zapewniają umowy cywilnoprawne, o ile same ich nie przyznają. Chodzi m.in. o prawo do urlopu wypoczynkowego, ochronę wynagrodzenia (pracodawca ma obowiązek wypłacać wynagrodzenie, co najmniej minimalne), normy czasu pracy, odpoczynku, szczególne zasady rozwiązania umowy (np. okres wypowiedzenia) i uprawnienia związane z rodzicielstwem.
UMOWY CYWILNOPRAWNE
Umowa zlecenia i umowa o świadczenie usług są umowami cywilnoprawnymi, zawieranymi na podstawie Kodeksu cywilnego. Przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się przede wszystkim do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie, z reguły odpłatnie, np. do zakupu towaru bądź reprezentowania przed urzędem. Umowa o świadczenie usług ma szerszy zakres i obejmuje najczęściej czynności faktyczne, np.: sprzątanie, ochronę, doradztwo, szkolenia albo usługi medyczne. W obu przypadkach, co do zasady, wymagana jest większa samodzielność osoby wykonującej czynności (brak pracowniczego podporządkowania) niż przy umowie o pracę (co do sposobu wykonania czynności, codziennych zadań, organizacji czasu, możliwości posługiwania się zastępstwem i samodzielnego planowania pracy). Dla tych umów najważniejsze jest staranne działanie.
W przypadku tych umów cywilnoprawnych między przedsiębiorcą a osobą prywatną wymagane jest stosowanie minimalnej stawki godzinowej.
Przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Umowa o dzieło dotyczy więc osiągnięcia konkretnego rezultatu, np.: wykonania projektu, opracowania grafiki, napisania tekstu, wykonania strony internetowej, wykonania mebla na zamówienie albo przygotowania raportu czy analizy. Nie powinna służyć do stałego wykonywania powtarzalnych czynności. Najważniejszy jest tu efekt końcowy: rzecz materialna bądź rezultat niematerialny, jeśli jest możliwy do określenia, sprawdzenia i odebrania. Zamawiający nie powinien organizować codziennej pracy wykonawcy tak, jak organizuje pracę pracownika. Wykonawca ponosi odpowiedzialność za rezultat.
Umowa o dzieło co do zasady nie stanowi tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych ani ubezpieczenia zdrowotnego.
Współpraca B2B oznacza, że umowę zawierają 2 podmioty występujące jako przedsiębiorcy. W praktyce często chodzi o osobę prowadzącą jednoosobową działalność gospodarczą (samozatrudnioną), która wystawia faktury za wykonane usługi. Sama rejestracja działalności gospodarczej i faktura nie przesądza jednak o tym, że nie ma stosunku pracy. Współpraca B2B może być prawidłowa, jeśli przedsiębiorca rzeczywiście działa samodzielnie, obsługuje różnych klientów, sam organizuje pracę, korzysta z własnych narzędzi, ponosi ryzyko gospodarcze i decyduje o sposobie wykonania usług.
Przedsiębiorca współpracujący w formule B2B samodzielnie rozlicza prowadzoną działalność gospodarczą. Obejmuje to też obowiązek zgłoszenia do właściwych ubezpieczeń oraz samodzielnego opłacania składek do ZUS.
W wielu umowach cywilnoprawnych dopuszczalne jest powierzenie wykonania czynności innej osobie, jeśli umowa albo przepisy na to pozwalają.
Przy ocenie rodzaju zatrudnienia liczy się całokształt okoliczności.
Przedsiębiorca, który jeszcze przed wejściem w życie reformy PIP stosował zlecenie, kontrakt B2B lub umowy o zbliżonym charakterze w warunkach odpowiadających stosunkowi pracy, ma możliwość naprawy tej sytuacji. Jeżeli do 8 lipca 2027 r. dobrowolnie doprowadzi zatrudnienie do stanu zgodnego z prawem przez zawarcie umowy o pracę, nie poniesie odpowiedzialności z K.p. za wykroczenie polegające na zastąpieniu etatu umową cywilnoprawną (grzywna od 2 000 zł do 60 000 zł).