Od 8 lipca br. Państwowa Inspekcja Pracy ma uprawnienie do przekształcania – w drodze decyzji administracyjnej – umów cywilnoprawnych w stosunek pracy.
Według art. 34 ust. 2f ustawy o PIP, datą zawarcia umowy o pracę wskazaną w decyzji jest data wydania tej decyzji. Od dnia jej wydania decyzja wywołuje skutki prawne związane ze stwierdzeniem istnienia stosunku pracy na gruncie prawa pracy, prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenia zdrowotnego i obowiązkowych wpłat na fundusze.
Na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT) wydanie decyzji PIP ustalającej istnienie stosunku pracy będzie wywoływało skutki, podobne jak w przypadku np. sądowego ustalenia stosunku pracy. Jednak inne konsekwencje wiążą się z decyzją administracyjną okręgowego inspektora pracy, która ustala stosunek pracy od dnia jej wydania, a inne z prawomocnym wyrokiem sądu stwierdzającym, iż stosunek pracy istniał też wcześniej. W razie zaskarżenia do sądu, decyzja staje się wykonalna z dniem następującym po wydaniu prawomocnego orzeczenia sądu utrzymującego decyzję PIP.
Ustalenie w drodze decyzji istnienia stosunku pracy będzie oznaczało, że źródłem przychodów danej osoby od dnia jej wydania jest stosunek pracy, a nie np. pozarolnicza działalność gospodarcza czy działalność wykonywana osobiście. Osoba taka będzie więc obowiązana do skorygowania dotychczasowych rozliczeń w PIT za okres objęty decyzją stwierdzającą istnienie stosunku pracy.
Odnośnie wystawiania faktur VAT każdy przypadek wydania decyzji PIP zmieniającej umowę cywilnoprawną w umowę o pracę wymaga indywidualnej analizy stanu faktycznego. Co do zasady, jeśli w danym okresie pomiędzy podmiotami faktycznie powinien istnieć stosunek o pracę, to podatnik, który świadczył usługi/dostawy towarów, nie powinien wykonywać tych czynności w ramach prowadzonej działalności gospodarczej i nie powinien wystawiać faktur VAT. Uznanie przez PIP, że współpraca realizowana w formule B2B w rzeczywistości miała charakter stosunku pracy, może więc wywoływać skutki na gruncie VAT. Ocena ta może prowadzić do konieczności ponownej weryfikacji prawidłowości rozliczeń podatkowych, w tym też w zakresie wystawionych faktur oraz dokonanych rozliczeń VAT – po stronie wystawcy faktur i ich odbiorcy. Kwestie dokumentowania transakcji mają charakter następczy w stosunku do tego, jak sklasyfikowana zostanie czynność; stąd ocena, że podatnik nie prowadził działalności gospodarczej w rozumieniu VAT będzie prowadzić do konieczności wystawienia faktur korygujących.
Kodeks karny skarbowy (kks) przewiduje odpowiedzialność za wystawienie faktury lub rachunku w sposób nierzetelny albo posłużenie się takim dokumentem. Penalizacji podlega także wystawienie faktury w sposób wadliwy. Jednak przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe można popełnić umyślnie, a także nieumyślnie, ale tylko wówczas, gdy kodeks tak stanowi. Ponadto, nie popełnia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu. Jeśli z okoliczności sprawy będzie wynikało, że jego działanie jest niezamierzone, nie będzie można mu przypisać umyślności, a tym samym pociągnąć do odpowiedzialności na gruncie kks, w tym także za wystawienie faktur bez podstawy prawnej czy uwzględnienie ich w rozliczeniach podatkowych. Ewentualna odpowiedzialność karna skarbowa np. z tytułu wystawienia faktury nieodzwierciedlającej rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, gdy dany rodzaj współpracy pomiędzy stronami zostałby wstecznie uznany przez PIP za stosunek pracy, będzie każdorazowo uzależniona od okoliczności faktycznych i prawnych, m.in. od celu danego ukształtowania współpracy z obejściem Kodeksu pracy.
Jeżeli w wyniku weryfikacji rozliczeń zostaje u podatnika ujawniona z jednego tytułu nadpłata (np. podatki zapłacone z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej), a z innego zaległość podatkowa (np. w PIT, który powinien odprowadzić pracownik), to ta nadpłata podlega z urzędu zaliczeniu na poczet zaległości wraz z odsetkami za zwłokę. W sprawach zaliczenia nadpłaty na poczet zaległych zobowiązań podatkowych organ podatkowy, na wniosek podatnika, wydaje postanowienie, na które służy zażalenie (art. 76 § 1 i art. 76a §1 Ordynacji podatkowej).
Na podstawie art. 26a §1 Ordynacji podatkowej podatnik nie ponosi odpowiedzialności z tytułu zaniżenia lub nieujawnienia przez płatnika podstawy opodatkowania z m.in. tytułu przychodów ze stosunku pracy – do wysokości zaliczki, do której pobrania zobowiązany jest płatnik. Z kolei płatnik, który nie wykonał obowiązku obliczenia, pobrania i wpłacenia podatku, odpowiada za podatek niepobrany lub podatek pobrany a niewpłacony. Organ podatkowy wydaje decyzję o odpowiedzialności podatkowej płatnika, w której określa wysokość należności z tytułu niepobranego lub pobranego, a niewpłaconego podatku (art. 30 §1 i 4 Ordynacji podatkowej). Odsetki za zwłokę są naliczane od dnia następującego po dniu upływu terminu, w którym płatnik był obowiązany dokonać wpłaty podatku na rachunek organu podatkowego. Obowiązek naliczenia tych odsetek spoczywa na płatniku (art. 53 §3 i 4 Ordynacji podatkowej).
Zgodnie z art. 201 § 1aa Ordynacji podatkowej, ostateczna decyzja w sprawie stwierdzenia istnienia stosunku pracy, o której mowa w art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy o PIP, albo prawomocne orzeczenie sądu powszechnego w sprawie, w której została wydana taka decyzja, oraz prawomocne orzeczenie sądu powszechnego zapadłe w wyniku skierowania przez okręgowego inspektora pracy powództwa o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy, o którym mowa w art. 33a ust. 3 ustawy o PIP, jest rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego. Oznacza to, że taka ostateczna decyzja czy prawomocne orzeczenie sądu będzie wiązać organy podatkowe przy rozstrzyganiu spraw dla celów podatkowych. W razie wątpliwości organu podatkowego w toku postępowania podatkowego co do istnienia stosunku pracy w okresach nie objętych decyzją okręgowego inspektora pracy, jeśli ma to znaczenie dla celów podatkowych, organ może zwrócić się do PIP o przeprowadzenie kontroli, jeśli wcześniej nie były przez nią badane te okoliczności. Ordynacja podatkowa przewiduje otwarty katalog dowodów w postępowaniu podatkowym; może to być np. notatka urzędowa podpisana przez inspektora pracy jako dokument urzędowy.
Powyższe wynika z odpowiedzi MF dla mediów (nr 699392).