Od października 2025 r. w Polsce zaczną pojawiać się napoje w opakowaniach ze
znakiem kaucji. Zwrot takich opakowań będzie możliwy w miejscach, które niekoniecznie muszą być tymi samymi, w których dokonano zakupu. Sieć punktów zwrotu będzie szeroka, co ułatwi oddanie opakowań i odzyskanie kaucji.
Od 1 października tego roku zacznie obowiązywać w Polsce system kaucyjny. Znowelizowana tzw. ustawa kaucyjna (tj. ustawa o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi) określa zasady wydawania, cofania i zmieniania zezwolenia na prowadzenie systemu kaucyjnego. Przewiduje też m.in. podążanie kaucji za opakowaniem w całym łańcuchu sprzedaży, wyłączenie opakowań po produktach mlecznych czy wprowadzenie zharmonizowanego systemu oznakowania.
ZAKUPY POD ZNAKIEM KAUCJI
Kaucja pobierana będzie w momencie zakupu napojów w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym. Za pobranie kaucji będą odpowiedzialne wszystkie punkty handlowe i sprzedające takie produkty. System kaucyjny obejmie więc wszelkie placówki handlowe, które będą sprzedawały produkty w opakowaniach ze znakiem kaucji – również np. drogerie, apteki, sklepy sportowe i stacje benzynowe, które mają je w asortymencie. Do odbioru opakowań będą zaś zobowiązane tylko te placówki, w których powierzchnia handlowa przekracza 200 m2. Oznacza to, że większość punktów handlowych będzie mogła oferować np. wodę mineralną w butelkach objętych kaucją, jednak nie będzie musiała przyjmować
opakowań z powrotem. Wysokość kaucji dla poszczególnych rodzajów opakowań
objętych systemem kaucyjnym została określona w rozporządzeniu Ministra Klimatu i Środowiska. O tym, czy dany produkt jest objęty systemem kaucyjnym, będzie informowało logo systemu na etykiecie.
Będzie na nim podana wysokość kaucji:
» butelki plastikowe o pojemności do 3 litrów – kaucja: 0,50 zł,
» puszki metalowe o pojemności do 1 litra – kaucja: 0,50 zł,
» butelki szklane wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra – kaucja: 1 zł.
VAT nie będzie naliczany na etapach dystrybucji produktu i nie będą nim obciążani ani klienci końcowi nabywający produkty, ani punkty handlowe dystrybuujące produkty. Przewidziano jednolite podejście do wszystkich rodzajów opakowań objętych systemem kaucyjnym, czyli te same zasady obejmą opakowania wielokrotnego i jednorazowego użytku w ramach systemu kaucyjnego. Podmioty reprezentujące będą obowiązane do poboru i zapłaty VAT wyłącznie za kaucje za opakowania objęte systemem kaucyjnym, które nie zostały zwrócone w tym systemie.
PUNKTY ZWROTU OPAKOWAŃ
Zwrotu opakowania objętego systemem kaucyjnym będzie można dokonać bez paragonu. Wśród miejsc, w których na pewno oddamy takie opakowanie i otrzymamy zwrot kaucji, będą wszystkie sklepy powyżej 200 m2, które oferują napoje w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym. Mniejsze placówki będą mogły przyjmować opakowania, ale nie będą miały takiego obowiązku. Wyjątek stanowią sklepy poniżej 200 m2, w których sprzedawane będą napoje w butelkach szklanych wielokrotnego użytku. Obecnie na rynku dotyczy to przede wszystkim napojów piwnych. Takie sklepy z zasady będą także punktami zwrotu opakowań. Co istotne, jednostki handlowe o powierzchni powyżej 200 m2
powinny zbierać wszystkie rodzaje opakowań objęte systemem, nawet jeśli któregoś z nich nie posiadają w ofercie. Decydujące jest posiadanie co najmniej jednego takiego produktu.
Obowiązek przyjmowania opakowań ze znakiem kaucji dotyczy tylko placówek handlowych, które jednocześnie moją powierzchnię powyżej 200 m2 i sprzedają produkty w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym. Mniejsze sklepy mogą odbierać opakowania dobrowolnie, chyba że sprzedają produkty w butelkach szklanych wielokrotnego użytku, np. napoje piwne. Nie dotyczy to leków ani suplementów. Punktem zwrotu opakowań ze znakiem kaucji będą też automaty kaucyjne, które nie muszą znajdować się wewnątrz sklepów. Dodatkowo, we współpracy z operatorami systemu możliwe będzie organizowanie tymczasowych punktów zbiórki, np. podczas dużych wydarzeń kulturalnych czy sportowych. Do systemu mogą przystępować także inni zbierający. Zakup napoju w opakowaniu oznaczonym znakiem kaucji nie oznacza, że zwrot musi nastąpić w tym samym miejscu. Opakowania będzie można oddać w dowolnym punkcie zbiórki uczestniczącym w systemie. Konsument będzie więc mógł zwrócić opakowanie w dowolnym punkcie zbiórki bez okazania dowodu zakupu. Zwracane opakowanie powinno być puste i bez oznak uszkodzenia. Opakowanie zakupione przed uruchomieniem systemu kaucyjnego nie będzie przyjmowane w punktach zbiórki.
OPERATORZY SYSTEMU KAUCYJNEGO
Zezwolenie na prowadzenie systemu kaucyjnego wydaje się na wniosek podmiotu reprezentującego. Dotychczas zakończone zostały postępowania o wydanie zezwolenia na prowadzenie systemu kaucyjnego z wniosków złożonych przez następujące podmioty: ZWROTKA S.A., POLKA S.A., OK OPERATOR KAUCYJNY S.A., EKO-OPERATOR S.A., RESELEKT S.A., KAUCJA S.A., POLSKI SYSTEM KAUCYJNY S.A. Każdy sklep prowadzący sprzedaż napojów w opakowaniach objętych kaucją do 1 października br. musi podpisać umowę z wybranym operatorem. Każdy operator może samodzielnie zaprojektować szczegółowe zasady działania, w tym ogólną budowę systemu oraz sposób zarządzania nim, m.in. sposoby rozliczeń pomiędzy operatorami i jednostkami handlowymi zaangażowanymi w dany system kaucyjny. Operator musi jednak zapewnić w umowie finansowanie kosztów zbiórki prowadzonej przez sklep.
