Nowa ustawa o rynku pracy i służbach zatrudnienia zakłada kompleksową modernizację instytucji rynku pracy poprzez udoskonalenie funkcjonowania publicznych służb zatrudnienia (PSZ) i form aktywizacji zawodowej oraz podnoszenie umiejętności kadr gospodarki.
Według autorów nowych przepisów, mają one odpowiadać na realne potrzeby i oczekiwania wszystkich zainteresowanych – zarówno poszukujących zatrudnienia, jak i pracodawców – Polaków i cudzoziemców.
Ustawa określa zadania państwa w zakresie aktywności zawodowej, wspierania zatrudnienia oraz rynku pracy, które są realizowane w celu: pełnego i produktywnego zatrudnienia, rozwoju zasobów ludzkich, wzmacniania integracji i solidarności społecznej oraz zwiększania mobilności na rynku pracy.
Z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 20 marca 2025 r. straci moc ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Nowa ustawa adaptuje, z mniejszymi lub większymi modyfikacjami, szereg dotychczasowych rozwiązań z ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, porządkując je i wprowadzając jednocześnie szereg nowych rozwiązań. Przewidziano np., że niezależnie od okresu uprawniającego do zasiłku dla bezrobotnych będzie on wypłacany w pełnej wysokości. Nowe rozwiązania w zakresie usług i instrumentów rynku pracy zakładają m.in.
1. zmianę priorytetów działania PSZ na bardziej dopasowane do potrzeb rynku pracy. Będą one nastawione na rynek, klienta i potrzeby przedsiębiorców. Chodzi m.in. o:
» aktywizację osób biernych zawodowo, w tym rolników, którzy chcą się przekwalifikować – rolnicy, którzy posiadają powyżej 2 ha przeliczeniowe, nie mający stałych dochodów, będą mogli rejestrować się w urzędach pracy, tj. ubiegać się o status osoby bezrobotnej;
» wspieranie kierunkowe określonych grup, np. osób młodych, seniorów, osób z niepełnosprawnościami, kobiet z dziećmi chcących wrócić na rynek pracy oraz osób zainteresowanych własnym biznesem. Nowa ustawa np. wprowadza możliwość dofinansowania zatrudnienia emeryta.
» rozwijanie potrzebnych na rynku instrumentów itp. celem zwiększenia współczynnika aktywności zawodowej. Nowa ustawa likwiduje np. ograniczenia wiekowe w dostępie do różnych instrumentów rynku pracy, m.in. do bonu na zasiedlenie.
2. poprawę efektywności urzędów pracy i trwałości zatrudnienia osób wcześniej bezrobotnych;
3. zwiększenie mobilności osób szukających pracy. Dotychczas znaczącym utrudnieniem dla szukających pracy była konieczność rejestracji w urzędzie właściwym ze względu na adres zameldowania, a nie faktycznego zamieszkania. Ustawa o rynku pracy i służbach zatrudnienia to zmienia.
4. skrócenie czasu poszukiwania pracy;
5. lepszą pomoc rodzinom, osobom powracającym na rynek pracy po urodzeniu dziecka, osobom opiekującym się osobami zależnymi (dziećmi, starszymi rodzicami, chorymi itp.). Przewidziano np. objęcie priorytetową pomocą bezrobotnych z rodzin wielodzietnych oraz osób samotnie wychowujących dzieci.
6. wsparcie pracodawców, zmniejszenie biurokracji i obowiązków sprawozdawczych dla przedsiębiorców;
7. unowocześnienie i zautomatyzowanie usług urzędów pracy. Nowe przepisy zakładają wdrożenie nowego systemu teleinformatycznego umożliwiającego uzyskiwanie pomocy online, a także zapewnienie lepszego dostępu do dobrej jakości ofert pracy.
8. zwiększenie efektywności i dostępności Krajowego Funduszu Szkoleniowego – zwiększenie dostępu do KFS osób prowadzących firmy jednoosobowe oraz osób pracujących na podstawie umów cywilnoprawnych;
9. uelastycznienie gospodarowania środkami Funduszu Pracy;
10. wprowadzenie pożyczki edukacyjnej w wysokości do 400% przeciętnego wynagrodzenia.
W ustawie o pomocy społecznej wyłączono z definicji dochodu do celów pomocy społecznej świadczeń z programu „Aktywny rodzic”. Dzięki temu otrzymywanie tych świadczeń nie będzie mieć wpływu na prawo do uzależnionych od dochodu świadczeń z pomocy społecznej i innych świadczeń/form wsparcia bazujących na definicji dochodu z ustawy o pomocy społecznej.
Natomiast w ustawie o świadczeniach przedemerytalnych wprowadzone zostało rozwiązanie, w wyniku którego umożliwiono zaliczenie okresu uprawniającego do nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego, okresu pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, niezależnie od tego, z jakiej przyczyny osoba utraciła do nich prawo. Zrezygnowano bowiem z warunku, aby utrata prawa do omawianych świadczeń spowodowana była śmiercią osoby, nad którą opieka była sprawowana lub przyznaniem osobie, nad którą była sprawowana opieka, prawa do świadczenia wspierającego.
Z kolei w ustawie o praktykach absolwenckich wprowadzone zostały zmiany dające możliwość, w przypadku niepełnoletniego praktykanta, który ukończył szkołę ponadpodstawową i spełnia obowiązek nauki przez uczęszczanie na praktykę zgodnie z art. 36 ust. 12 ustawy – Prawo oświatowe, zawarcia umowy o praktyki absolwenckie na okres nie dłuższy niż do ukończenia przez niego 18. roku życia (dotychczasowe przepisy dają możliwość zawarcia umowy na okres nie dłuższy niż 3 miesiące).
Ustawa wejdzie w życie 1. dnia miesiąca następującego po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem:
» zmian do ustawy o pomocy społecznej, które wejdą w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia;
» przepisów dotyczących wymogu posiadania przez instytucje realizujące szkolenia dla bezrobotnych i w ramach KFS wpisu do Bazy Usług Rozwojowych oraz utworzenia punktów obsługi osób młodych, które wejdą w życie z dniem 1 stycznia 2026 r.
